Historie: Dialecten in Lingewaard

Historie: Dialecten in Lingewaard

Historie: Dialecten in Lingewaard

Wit je wa’j bun? Zweitvoete hè’j en da ku’j!
“Letterlijk betekenen deze drie zinnetjes: Weet je wat je bent? Zweetvoeten heb je, en dat kun je!” grinnikt Piet Driessen, vrijwilliger bij de Historische Kring Huessen. “Deze uitdrukking slaat nergens op, maar gebruikten we als we zo gauw geen antwoord wisten” legt de voormalige onderwijzer en leraar Nederlands (o.a.) uit. “Mensen verzonnen wel vaker van die grappige dingen. Zo werd ik ooit door mijn moeder voor een ‘rare dooier’ uitgemaakt omdat ik haar vertelde dat ik bij een beatkoor ging: Jongen, wat bu' j toch een raoren dojjer”.

“Met dialect kan ik veel mooier iets omschrijven dan in een aangeleerde taal.”
“In gezinnen, waar minstens de helft oorspronkelijk Huissenaar of Huissense is, wordt nog regelmatig dialect gesproken. Dat geldt waarschijnlijk ook voor gezinnen uit Angeren, Gendt, Doornenburg en Bemmel. Onder jongeren verdwijnt het dialect langzaam en dat is jammer. Ik weet ook wel dat het vechten tegen de bierkaai is om dialecten te behouden, maar de Historische Kring Huessen probeert tradities te bewaren, dus ook de lokale taal. Het dialect gaat me echt aan het hart. Hiermee kan ik véél mooier iets omschrijven dan in het ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands), een aangeleerde taal.”

“In Angeren en Doornenburg werd vrij lang het dialect nog heel fanatiek gesproken. Als leraar maakte ik mee dat sommige kinderen op de MAVO geen fatsoenlijke zin Nederlands konden spreken. Van mij hoorden ze zo’n beetje voor het eerst ABN. Want ja, als je eenmaal buiten je dorp kwam, dan moest je natuurlijk wel.”

Merel heetin Bemmel Marrel.”
“De dialect sprekende Huissenaar kan overigens horen, dat ik oorspronkelijk niet uit Huissen kom.

Ik woon er sinds 1965, maar ben geboren in Doornenburg. Het schijnt dat ik bijvoorbeeld het woord ‘knie’ anders uitspreek. Kennelijk zijn er duidelijk aanwijsbare verschillen. Nog een leuk voorbeeld van een verschil is het woord ‘merel’. In Doornenburg zeggen ze ‘mal’, in Bemmel en Haalderen noemen ze deze vogel ‘marrel’ en in Huissen is het ‘martel’. Dat is toch opvallend binnen zo’n klein gebied.”

Blaos 'm mor op! ( Bekijk 't maar!)
“De stichting Vrienden van Huissen bedenkt van alles om het lokale dialect in de picture te houden, zoals het plaatsen van dialectische uitdrukkingen op verschillende gevels in Huissen. Enkele voorbeelden hiervan zijn Mak da’j ’t houwe’ kun’!, (Zorg dat je het naar je zin hebt / Het allerbeste!),

Hier geet gin zoeg dur ’t hekke! (Zonder betalen ga je niet naar buiten) en Hèj spèj d'r nie' ien (Hij lust graag een borreltje). De laatste uitdrukking is te vinden op, hoe toepasselijk, de gevel van een café.”

“En dan is er natuurlijk het Rooie Bükske, een Huissens woordenboek inclusief een bijna fonetische weergave, zodat je precies weet hoe je de woorden uit moet spreken. Daarmee verkrijg je echter nog niet de benodigde tongval. Verder zijn er veel carnavalsliedjes in dialect in het boekje te vinden en het Huusse’sVolkslied. In 2011 was al weer de vijfde editie van het Rooie Bükske te koop.”

Huusse’s lèèsplänkske, van Siep tot Wildeman
“In 2011 werd ook het Huusses lèèsplänkske gemaakt met tekeningen van Wielly van Onna, die zelf als kèrl (man) staat afgebeeld op het plankje. Sommige woorden zijn voor buitenstaanders nog wel te begrijpen, maar lang niet allemaal. Ook de uitspraak is niet altijd even eenvoudig voor een niet-Huissenaar. Het leesplankje gaat als volgt:

SIEP (aardbeienmand) – TRÄÖT (trompet)- KÈRL (man) - ÈVERTÉS (salamander) – ‘T BLÈK (het blik van de stadsomroeper waar hij op sloeg om mensen te trekken) - DURSLAG (vergiet) - DÈRNJE (meisje) - SLAOWT (sla) - LÖTS (speen) - KRÖSSEL (manneke, jochie) - KEUJE (varken) - KNAOS (langpootmug) - UMDRACH (processie), HUESSEN (Huissen) en WILDEMAN.”

“Wildeman was een historische figuur, die in 1502, toen Karel van Gelre Huissen probeerde te veroveren, rondliep als een soort rattenvanger van Hamelen. Hij zag er smerig uit en was een onruststoker. Toen ik als onderwijzer op de Sint Laurentiusschool in Huissen werkte, kwam de Wildeman op 24 juni, met Sint-Janneke, op school en binnen vijf minuten was het hele gebouw leeg.

De onderwijsinspectie stond deze ‘lessen geschiedenis’ op een gegeven moment jammer genoeg niet meer toe.”

Dialectavond op 22 november
“Op 22 november 2012 wordt voor de vierde maal het Huissens dictee georganiseerd tijdens de jaarlijkse dialectavond. Iedere club, organisatie of vereniging kan zich inschrijven en tot nu toe is het altijd volle bak. Er wordt met groot fanatisme gestreden om de eerste plaats. Blijkbaar vinden mensen het toch wel leuk om mee te doen aan zo’n dialectdictee. Tijdens deze avond gebeurt er trouwens nog veel meer. Er wordt een cabaretachtige show opgevoerd, er zijn sprekers die iets vertellen in het dialect en het koor de Slubkes zingt een aantal nummers in het Huissens.

Het is altijd een hele gezellige avond.”

 

Plaats uw reactie op dit artikel:


: CAPTCHA Image
[ Andere beveiligingscode ]

Velden met een * zijn niet zichtbaar op de site



Terug naar overzicht



© Kern7 - Leijser.nu
Alle rechten voorbehouden. Reproductie in enige vorm of op enige wijze is verboden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De redactionele inhoud is met zorg samengesteld. In geval van eventuele onjuiste gegevens aanvaarden wij geen enkele aansprakelijkheid.

Historie: Dialecten in LingewaardHistorie: Dialecten in LingewaardHistorie: Dialecten in Lingewaard
Historie: Dialecten in LingewaardHistorie: Dialecten in LingewaardHistorie: Dialecten in Lingewaard
Historie: Dialecten in LingewaardHistorie: Dialecten in Lingewaard

Lingewaardse agenda